EFPIA opublikowała kompleksowe badanie dotyczące społecznej i ekonomicznej wartości innowacji farmaceutycznych. Dane pokazują, że w latach 2014–2024 europejskie inwestycje w nowe leki w wysokości 11,67 mld euro przyniosły ponad pięciokrotny zwrot w postaci oszczędności społecznych, ekonomicznych i szpitalnych - łącznie 66 mld euro, w tym ponad 9 mld euro bezpośrednich oszczędności w szpitalach.

Badanie analizuje wpływ na śmiertelność i wykorzystanie zasobów szpitalnych oraz kwantyfikuje zwroty ekonomiczne w oparciu o trzy główne obszary chorobowe w 29 krajach europejskich w latach 2014–2022. Przeprowadzone przez WifOR Institute i opracowane wspólnie z ekonomistą z Columbia University, prof. Frankiem R. Lichtenbergiem, badanie kwestionuje postrzeganie ochrony zdrowia wyłącznie jako kosztu, który należy ograniczać. Zamiast tego wskazuje, że polityki publiczne powinny odzwierciedlać wartość, jaką innowacje wnoszą do systemów ochrony zdrowia i społeczeństwa. Kluczowe wnioski obejmują:

• Stosowanie nowo zatwierdzonych leków: w latach 2014–2022 stosowanie nowych leków wiązało się ze zmniejszeniem o 1,83 mln liczby lat życia utraconych przed 85. rokiem życia oraz ograniczeniem o 20,9 mln liczby dni hospitalizacji w 29 krajach europejskich, co odpowiada uwolnieniu ponad 57 000 łóżek szpitalnych na cały rok.
• Zwrot z inwestycji: stosowanie innowacyjnych leków przyniosło zwrot do sześciokrotności poniesionych kosztów, z łącznym wpływem przekraczającym 66 mld euro w całej Europie.
• Innowacyjne leki wygenerowały: 38 mld euro dzięki produktywności pracowników, 19 mld euro w postaci nieodpłatnego wkładu oraz 9 mld euro oszczędności kosztów szpitalnych.
• Oszczędności szpitalne: przyniosły zwrot w wysokości 78 centów z każdego 1 euro zainwestowanego – jeszcze przed uwzględnieniem wzrostu produktywności.
• Obszary chorobowe: każde 1 euro zainwestowane w leki onkologiczne przyniosło zwrot w wysokości 6,80 euro; leki stosowane w cukrzycy i chorobach metabolicznych – 4,70 euro, a leki oddechowe – 3,80 euro.

Raport szczegółowo przedstawia również zwrot z inwestycji na poziomie poszczególnych krajów, pokazując całkowity wpływ społeczny, przyrostowe wydatki farmaceutyczne, oszczędności wynikające z hospitalizacji oraz szacowany zwrot z inwestycji dla wszystkich 29 krajów.

Badanie pokazuje, że inwestowanie w innowacje farmaceutyczne oraz terminowa dostępność innowacyjnych leków generują znaczące korzyści ekonomiczne i społeczne, a także pomagają łagodzić ograniczenia kadrowe w systemach ochrony zdrowia. Korzyści te są jednak często widoczne dopiero w dłuższej perspektywie lub pojawiają się poza budżetami ochrony zdrowia – w postaci niższych kosztów opieki społecznej, wyższych wpływów podatkowych i mniejszych wydatków na świadczenia chorobowe.

W rezultacie Europa nadal stosuje krótkoterminowe strategie ograniczania kosztów, których celem jest obniżanie wydatków na leki w państwach członkowskich, zamiast przyjmować strategię inwestycyjną przynoszącą korzyści pacjentom, systemom ochrony zdrowia i europejskiej gospodarce. Przykładowo Europa przeznacza na leki około 1% PKB, podczas gdy USA – 2%, a Chiny – 1,8%.

Bez zobowiązania do zwiększenia wydatków na innowacyjne leki europejscy pacjenci i systemy ochrony zdrowia będą doświadczać narastających opóźnień w dostępie do najnowszych przełomów naukowych, a ekosystem innowacji będzie nadal tracił konkurencyjność względem Azji i USA.

Europa wciąż ma trudności z konkurowaniem o inwestycje w porównaniu z globalnymi konkurentami: w ciągu dwóch dekad straciła niemal jedną czwartą swojego globalnego udziału w inwestycjach farmaceutycznych w badania i rozwój, a jej udział w sponsorowanych przez przemysł badaniach klinicznych zmniejszył się niemal o połowę od 2013 r. Niepewność wywołana globalną polityką handlową i cenową prawdopodobnie pogłębi te trendy.

Rekomendacje polityczne

1. Uznanie innowacji farmaceutycznych za inwestycję ekonomiczną, a nie koszt: zwroty z inwestycji w leki są wysokie i prawdopodobnie niedoszacowane. Ramy polityczne powinny odzwierciedlać pełną wartość ekonomiczną innowacji, w tym wzrost produktywności i zmniejszenie obciążenia systemu ochrony zdrowia.
2. Zapewnienie terminowego i równego dostępu pacjentów do innowacyjnych leków w całej Europie: opóźnienia w dostępie przekładają się bezpośrednio na możliwe do uniknięcia straty zdrowotne i utracone korzyści ekonomiczne. Usprawnienie ścieżek zatwierdzania, refundacji i wdrażania leków musi być wspólnym priorytetem państw członkowskich.
3. Wzmocnienie europejskiego ekosystemu nauk o życiu poprzez skoordynowane działania polityczne: otoczenie geopolityczne i regulacyjne grozi obniżeniem atrakcyjności Europy jako miejsca inwestycji farmaceutycznych. Państwa członkowskie i instytucje UE muszą traktować innowacje, dostęp i konkurencyjność jako powiązane ze sobą, a nie odrębne obszary polityki.

- „Jeśli Europa chce pozostać światowym liderem w naukach o życiu, musi stworzyć środowisko, w którym innowacje mogą się rozwijać, a pacjenci mogą korzystać z przełomów naukowych bez niepotrzebnych opóźnień. Decyzje podejmowane dziś przesądzą o tym, czy Europa nadal będzie liderem innowacji medycznych, czy też będzie coraz bardziej pozostawać w tyle w jednym z najbardziej strategicznie istotnych sektorów na świecie” – powiedział Stefan Oelrich, prezes EFPIA.

- „Te dane wzmacniają rosnącą bazę dowodów pokazujących, że wydatki na ochronę zdrowia tworzą dla społeczeństwa znacząco większą wartość, niż wynoszą ich koszty. Obniżanie priorytetu budżetów na zdrowie i leki jest wyborem politycznym, który stanowi nie tylko błąd strategiczny, ale także ekonomicznie samosabotującą decyzję – poświęcającą długoterminowy dobrobyt dla krótkoterminowych korzyści. Wiele państw uznaje dziś znaczenie zdrowego społeczeństwa jako warunku dobrze funkcjonującej gospodarki; Europa powinna pójść tą samą drogą” – powiedziała Nathalie Moll, dyrektor generalna EFPIA.

DANE DLA POLSKI

Polska została uwzględniona w grupie 29 krajów europejskich objętych analizą. Oznacza to, że dane dla Polski wchodzą do wszystkich trzech modułów badania: wpływu innowacji farmaceutycznej na zdrowie i wykorzystanie zasobów systemu ochrony zdrowia, wyceny korzyści społeczno-ekonomicznych oraz kalkulacji zwrotu z inwestycji.

W przypadku Polski raport pokazuje szczególnie wysoki zwrot z inwestycji w innowacyjne leki. Całkowita korzyść społeczno-ekonomiczna wynikająca z wykorzystania nowszych terapii została oszacowana na 3,62 mld euro, przy dodatkowej sprzedaży farmaceutycznej związanej z innowacją na poziomie 409,75 mln euro. Oznacza to, że każde dodatkowe 1 euro związane z wykorzystaniem innowacyjnych leków przyniosło w Polsce około 8,8 euro mierzalnej wartości społecznej i ekonomicznej — więcej niż średnia dla 29 analizowanych krajów europejskich.

Struktura tych korzyści pokazuje, że wartość innowacji w Polsce wykracza daleko poza bezpośredni budżet lekowy. Największy komponent stanowi praca nieodpłatna, wyceniona na 1,87 mld euro, obejmująca m.in. wartość pracy domowej, opiekuńczej i wolontariat oraz wartość aktywności społecznej wykonywanej przez pacjentów oraz innych członków społeczeństwa.

Korzyści związane z pracą płatną wyniosły 1,50 mld euro, a oszczędności wynikające z ograniczenia hospitalizacji — 257,05 mln euro. Dane te pokazują, że lepszy dostęp do nowoczesnego leczenia przekłada się nie tylko na zdrowie pacjentów, ale również na odciążenie rodzin, opiekunów i systemu szpitalnego.

Największą wartość społeczno-ekonomiczną w Polsce wygenerowały innowacje w obszarze leków przeciwnowotworowych i immunomodulujących — 2,43 mld euro. To potwierdza, że szczególnie w obszarach o wysokim obciążeniu chorobami przewlekłymi i ciężkimi dostęp do innowacyjnych terapii ma znaczenie nie tylko kliniczne, ale także gospodarcze i społeczne.

Raport wskazuje również, że tempo udostępniania nowszych terapii w Polsce rosło — w latach 2014–2022 wskaźnik „drug vintage” zwiększył się o 3,68 roku, co odzwierciedla większy udział nowszych terapii w praktyce klinicznej.

- W przypadku Polski raport pokazuje szczególnie wysoki zwrot z inwestycji w innowacyjne leki — wyższy niż średnia dla 29 analizowanych krajów europejskich. Raport szacuje, że dodatkowe wykorzystanie nowszych terapii przyniosło Polsce 3,62 mld euro korzyści społeczno-ekonomicznych, przy zwrocie na poziomie 8,8 euro z każdego zainwestowanego euro. Co istotne, znacząca część tej wartości powstaje poza samym budżetem lekowym — w mniejszej liczbie hospitalizacji, utrzymanej produktywności oraz pracy nieodpłatnej wykonywanej przez pacjentów i ich bliskich. To bardzo ważny argument w polskiej dyskusji o refundacji: decyzje o dostępie do innowacyjnych terapii powinny uwzględniać nie tylko bezpośredni koszt leku, ale pełną wartość, jaką leczenie tworzy dla pacjentów, systemu ochrony zdrowia i gospodarki. Mamy nadzieję, że taką perspektywę będzie uwzględniać nowy dokument Polityka lekowa 2.0, nad którą pracuje Ministerstwo Zdrowia — mówi Michał Byliniak, Dyrektor Generalny INFARMY.

Informacje dodatkowe

Kraje objęte zakresem badania: Austria, Belgia, Bułgaria, Chorwacja, Czechy, Estonia, Finlandia, Francja, Niemcy, Grecja, Węgry, Irlandia, Włochy, Łotwa, Litwa, Luksemburg, Niderlandy, Norwegia, Polska, Portugalia, Rumunia, Serbia, Słowacja, Słowenia, Hiszpania, Szwecja, Szwajcaria, Turcja, Wielka Brytania.

Dostęp: Europejczycy czekają średnio 500 dni na dostęp do nowo zatwierdzonego leku, przy 88% różnicy w dostępie między krajami.

Dostępność: w 2025 r. blisko połowa leków (49%) nie jest dostępna dla pacjentów w Europie – wobec 46% w 2019 r. W 2025 r. 17% leków jest dostępnych wyłącznie na ograniczonych warunkach (6% w 2019 r.). W 2025 r. udział leków w pełni dostępnych na publicznych listach refundacyjnych znacząco spadł do 28%, z 42% w 2019 r.